Xây dựng nền Y tế minh bạch, phát triển đi đôi với chất lượng là mục tiêu đang được đẩy mạnh của Chủ trương xây dựng đất nước của Đảng và Nhà nước ta trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe con người.

  1. Quan điểm chung về Minh bạch trong Y tế

       Minh bạch trong Y tế đang là một quá trình xây dựng và lấp đầy những lỗ hổng thiếu minh bạch về tổ chức, quá trình quản lý y tế và cung cấp dịch vụ y tế hiện nay. Minh bạch trong Y tế mang nhiều hiệu quả tích cực trong tài chính và ngân sách nhà nước, đặc biệt nhất là hiệu quả chất lượng của hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia.

Trước hết, có thể hiểu “minh bạch” là hướng đến sự bình đẳng trong việc tiếp cận những thông tin quan trọng liên quan đến kết quả cuối cùng. Minh bạch trong Y tế là sự công khai rõ ràng trong thông tin tổ chức, quá trình quản lý y tế và cung cấp dịch vụ y tế.

2. Giai đoạn những năm trước 2016: Vấn đề thiếu Minh bạch trong Y tế đáng lo ngại.

Trước năm 2016, thiếu minh bạch – thiếu công khai rõ ràng trong thực hiện quản lý sử dụng tài chính công, chính sách bố trí nhân sự, cung cấp dịch vụ y tế,… là lỗ hổng cho tham nhũng y tế.  Theo báo cáo “Tham nhũng trong Y tế: các chi phí không chính thức (năm 2011)(1) chỉ ra 3 khu vực nguy cơ tham nhũng cao bao gồm: quản lý nhà nước về ngành y tế; quá trình cung cấp dịch vụ y tế; lĩnh vực BHYT.

Tham nhũng trong lĩnh vực cung cấp dược phẩm là một vấn nạn với nhiều quốc gia (Ảnh: Wall Street Journal)

Quản lý nhà nước về y tế bao gồm các hoạt động quản lý tài chính, đấu thầu mua sắm, tuyển dụng nhân sự. Hệ thống y tế đặc trưng có nguồn tiền đầu tư lớn với quá trình đấu thầu mua sắm thiết bị y tế, đây là lý do kiến hành vi tham nhũng hình thành(3). Thiếu minh bạch trong mua sắm công của tổ chức quản lý nhà nước về y tế làm cho ngân sách bị rò rỉ, gian lận trong vận chuyển, sử dụng sai ngân sách và biển thủ ngân sách công. Những thiết bị y tế bị lỗi kỹ thuật, thuốc kém chất lượng, thuốc giả là kết quả do gian lận, biển thủ công quỹ gây nên hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe của bệnh nhân và tổn hại đến uy tín và chất lượng khám chữa bệnh của Y tế. Ngoài ra, sự thiếu minh bạch trong việc bổ nhiệm, đề bạt nhân sự trong ngành Y tế, diễn ra không đúng quy trình, không theo quy định của công tác bố trí nhân sự dẫn đến nhân sự sai vị trí và chức năng, dẫn đến hoạt động y tế kém chất lượng, tạo nên vết đen trong y tế.

Trong cung cấp dịch vụ y tế và quá trình khám chữa bệnh, “luật bất thành văn” hình thành các khoản Chi phí không chính thức (CPKCT)(1) mà bệnh nhân, tự nguyện hoặc bị nhũng nhiễu, đối với NVYT. Đối với một bộ phận sử dụng dịch vụ y tế, họ cho rằng những khoản CPKCT này là biểu hiện của sự đánh giá cao đối với dịch vụ được cung cấp, tuy nhiên đối với phần lớn khác,  khoản chi phí này đưa ra với mục đích nhận được dịch vụ tốt hơn. Chính vì quan niệm này dẫn đến làn sóng “quà biếu” cho cán bộ và nhân viên y tế, với giá trị thấp cho đến giá trị cao cho từng bộ phận NVYT, làm ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc và điều trị. Kéo theo đó hình thành thói quen nhận “phong bì” của NVYT trong quá trình khám và điều trị bệnh. Khoản chi về CPKCT đưa ra khiến cho nhiều người sử dụng dịch vụ y tế không có khả năng về CPKCT, từ chối việc tiếp cận những dịch vụ công mà lẽ ra họ được hưởng công bằng như tất cả các đối tượng khác. Chính vì sự thiếu minh bạch khoản CPKCT ngoài chi phí khám chữa bệnh này, dẫn đến chất lượng và uy tín của dịch vụ công sụt giảm, kéo đến hệ quả dịch vụ tư trục lợi và hưởng lợi từ quá trình “y tế công-vận hành tư”.

Nguồn: Tham nhũng trong Y tế: các chi phí không chính thức (năm 2011)

Trong lĩnh vực BHYT, sử dụng BHYT trong các xét nghiệm ngoài danh mục quy định, khai khống chi phí BHYT, trục lợi từ BHYT là những hành vi tham nhũng dẫn đến sự thiếu minh bạch trong việc sử dụng BHYT. Trích lời của Phó Thủ tướng chính phủ trong buổi làm việc với BHXH năm 2018, Phó Thủ tướng cho rằng: “Nguyên nhân của trục lợi, gian lận BHXH, BHYT là xử phạt chưa nghiêm, chưa công khai. Ai để cho 1 người trong 1 năm đi khám bệnh BHYT tới 273 lần được? Người đó và cơ sở KCB tiếp tay cho việc đấy như thế nào thì phải đặt ra. Rồi trục lợi BHXH, BHYT ở chỗ thu tiền rồi mà không chịu nộp hay ‘ôm của’ bỏ trốn. Đã ai bị kỷ luật vì để xảy ra việc này chưa? Phải làm nghiêm, công khai, minh bạch lên để cả xã hội giám sát”.

3. Giai đoạn từ sau năm 2016 đến nay: Những chuyển biến tích cực về Minh bạch trong Y tế hiện nay.

Theo Phong vũ biểu tham nhũng ở Việt Nam 2019 (VCB-2019)(2), tỷ lệ đưa hối lộ có thay đổi nhiều trong 6 năm qua. Số liệu năm 2019 cho thấy tỷ lệ tham nhũng giảm mạnh so với năm 2016 – là năm mà trải nghiệm tham nhũng ở mức cao nhất. Trong lĩnh vực dịch vụ công, tỷ lệ đưa hối lộ ở dịch vụ bệnh viện công giảm từ 60% (năm 2016) xuống còn 11% (năm 2019). Điều này dường như đã chứng tỏ tính hiệu quả của chiến dịch phòng, chống tham nhũng đang diễn ra ở Việt Nam, thể hiện ở việc cải thiện khung khổ pháp luật và những nỗ lực mạnh mẽ mà Đảng và Nhà nước Việt Nam tiến hành trong 3 năm qua trong các lĩnh vực công và được biệt là về Y tế công.

Nguồn: Phong vũ biểu tham nhũng ở Việt Nam 2019 (VCB-2019)

Trong quá công tác Phòng chống tham nhũng của Đảng và nhà nước, ngành Y tế đang đẩy mạnh đổi mới, minh bạch trong y tế, rõ ràng trong quy trình, đảm bảo chất lượng khám chữa bệnh của Y tế hiện nay.Về y tế cơ sở, Bộ Y tế tiếp tục đẩy mạnh lập hồ sơ sức khoẻ điện tử, nhân rộng mô hình hẹn giờ khám, đặc biệt đẩy mạnh liên thông kết quả xét nghiệm giữa các bệnh viện, giảm bớt chi phí xét nghiệm nhiều lần, giảm chi phí chi trả của Quỹ bảo hiểm y tế. Đồng thời, việc sử dụng bằng chứng đánh giá HTA (Health Technology Assessment: Đánh giá Công nghệ Y tế) trong xây dựng chính sách thuốc BHYT(6), là bước đột phá trong xây dựng chính sách thuốc BHYT, đặc biệt là danh mục thuốc thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT, đảm bảo chính sách ngày càng minh bạch, dựa trên bằng chứng khoa học rõ ràng, bảo đảm lợi ích hài hòa của bên cung cấp dịch vụ y tế và sử dụng dịch vụ y tế, cũng như khả năng chi trả của quỹ BHYT.

Nguồn: Ứng dụng bằng chứng đánh giá HTA (Health Technology Assessment: Đánh giá Công nghệ Y tế) trong xây dựng chính sách thuốc BHYT(6)

 Bộ Y tế thực hiện yêu cầu của Thủ tướng chính phủ về việc mua sắm và đấu thầu thiết bị y tế, cần có văn bản yêu cầu các bệnh viện công khi mua sắm trang thiết bị y tế phải công khai giá, thông số kỹ thuật và tự động cập nhật lên cổng thông tin của Bộ Y tế, tránh tình trạng khai khống giá trên thị trường(5). Ngoài ra công tác thanh tra y tế, rà soát y tế cũng đang được chú trọng để xử lí kịp thời những lỗ hổng y tế từ các tuyến dưới đến cơ sở và trung ương.

Bộ Y tế đã đưa ra Chỉ thị 10/CT-BYT về việc tăng cường công tác phòng, chống hành vi lạm dụng, trục lợi quỹ BHYT. Yêu cầu các cấp từ TW đến Địa phương kịp thời ngăn chặn hành vi lạm dụng, gian lận, trục lợi quỹ bảo hiểm y tế, đảm bảo quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế và sử dụng quỹ bảo hiểm y tế hợp lý, hiệu quả.

 4. Quan điểm cá nhân về Minh bạch trong y tế hiện nay:

Không chỉ dừng lại ở sự minh bạch trong công tác thông tin tổ chức, quá trình quản lý y tế và cung cấp dịch vụ y tế, mà cần phải có chủ trương trang bị kỹ năng và hiểu biết về giá trị minh bạch trong tố chất con người ngay từ bước cơ bản ban đầu bằng cách tác động trực tiếp đến các sinh viên trường Y. Đây là các nhân viên y tế tương lai, cần phải tạo dựng đội ngũ nhân viên y tế có cái nhìn đúng với “liêm chính” và “minh bạch” trong Y tế. Vì vậy cần phải đẩy mạnh công tác đưa Liêm chính vào giảng dạy trong trường Y, đồng thời tổ chức các hoạt động, tạo các buổi tập huấn về Liêm chính trong các cơ sở y tế, bệnh viện, cho các cán bộ và nhân viên y tế.

Nền Y tế đang trong quá trình xây dựng một môi trường Y tế liêm chính, trong sạch, chuẩn mực về công tác chăm sóc và điều trị bệnh, xây dựng đội ngũ cán bộ y tế, nhân viên y tế với bản lĩnh liêm chính vững chắc, tận tâm tận lực với công việc, góp phần xây dựng nên Y tế minh bạch và kiện toàn về chất lượng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO                      

1.Tham nhũng trong Y tế: Những chi phí không chính thức (năm 2011)

https://towardstransparency.vn/wp-content/uploads/2019/02/Informal-Payments-in-Health_FINAL_15.3.2012_VN.pdf

2.Phong vũ biểu tham nhũng ở Việt Nam 2019

https://towardstransparency.vn/wp-content/uploads/2018/11/VCB-2019_VN.pdf

3.Tham nhũng trong lĩnh vực y tế ở Đông Nam Á: Thực trạng và giải pháp

http://tapchimattran.vn/the-gioi/tham-nhung-trong-linh-vuc-y-te-o-dong-nam-a-thuc-trang-va-giai-phap-27991.html

4.Y tế phải tiếp tục đổi mới, công khai, minh bạch

http://baochinhphu.vn/chinh-tri/y-te-phai-tiep-tuc-doi-moi-cong-khai-minh-bach/361816.vgp

5.Thông tư 14/2020/TT-BYT : QUY ĐỊNH MỘT SỐ NỘI DUNG TRONG ĐẤU THẦU TRANG THIẾT BỊ Y TẾ TẠI CÁC CƠ SỞ Y TẾ CÔNG LẬP.

6.Ứng dụng HTA để xây dựng chính sách thuốc BHYT minh bạch và hiệu quả

http://baobaohiemxahoi.vn/vi/tin-chi-tiet-ung-dung-hta-de-xay-dung-chinh-sach-thuoc-bhyt-minh-bach-va-hieu-qua-b6f2baa5.aspx


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *