Ô nhiễm không khí là sự thay đổi lớn trong thành phần của không khí, chủ yếu do khói, bụi, hơi hoặc các khí độc gây ra tình trạng biến đổi khí hậu, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người.

Tình trạng ô nhiễm không khí ở các quốc gia trên thế giới ngày càng trầm trọng, đặc biệt là các thành phố lớn. Tổ chức quốc tế giám sát chất lượng không khí AirVisual đã cảnh báo mức ô nhiễm không khí nghiêm trọng tại TP.HCM và TP. Hà Nội với nồng độ bụi mịn PM2.5 khá cao ở mức có hại cho sức khỏe con người.

Bên cạnh bụi mịn thì thuỷ ngân cũng đang là mối lo rất lớn đối với nhiều người dân thủ đô. Nhiễm độc thuỷ ngân gây hại đến hệ thần kinh, tiêu hóa, miễn dịch, ảnh hưởng tới phổi, thận, da và mắt.

A. Thủy ngân

1. Phân loại:

  • Loại 1: Dạng kim loại, chủ yếu là hơi Hg hấp thu rất nhẹ ở phổi và ảnh hưởng nhiều nhất ở não.
  • Loại 2: Dạng muối hứu cơ (methyl) hấp thu nhẹ ở ruột đi khắp cơ thể. Không tích tụ ở não hiệu quả như loại 1
  • Loại 3: Dạng muối vô cơ không tan, khá bền. Hấp thu kém hơn 2 loại trên, chủ yếu hấp thụ ở thành ruột và thận

2. Một số điều cần biết:

  • Thủy ngân là một kim loại nặng “cực độc” làm tê liệt các hệ thống cơ quan như phổi, thận hoặc hệ thần kinh. Nhiễm độc nặng có thể dẫn đến tử vong.
  • Rất dễ dàng được hấp thụ (tỷ lệ hấp thu xấp xỉ 80%) vào phổi, và nhanh chóng khuếch tán vào máu đi khắp cơ thể
  • Ở dạng nguyên tố kim loại thủy ngân vượt qua hàng rào máu não và hàng rào máu nhau thai
  • Hai cơ quan chính trong cơ thể tích tụ thủy ngân sau khi bị hấp thụ là não và thận.
  • Sự bài tiết ra khỏi cơ thể khá chậm, cần khoảng 30-60 ngày để bài tiết phân nữa lượng thủy ngân trong các cơ quan trong cơ thể ngoại trừ não. Theo một số nghiên cứu não cần khoảng 20 năm.
  • Triệu chứng nhiễm độc cấp tính với hơi thủy ngân khi hít phải là: run rẩy, khó thở tức ngực,  không cảm giác được mùi, mất trí nhớ, khó ngủ, đau đầu, cảm giác yếu mệt, suy nhược cơ bắp, co giật cơ bắp, giảm chức năng nhận thức, nhiễm độc thủy ngân còn là nguyên nhân gây nên sẩy thai và thai dị dạng

3. Nồng độ thủy ngân cho phép của WHO

  • Trong không khí:  2–10 nanô gram/mét khối
  • Nước ngầm và bề mặt: 0.5 micrôgram/lít

4. Những lưu ý đối với người dân

  • Khi đã biết bị phơi nhiễm và nghi ngờ nhiễm độc bởi thủy ngân thì cần được điều trị càng sớm càng tốt.
  • Nếu nằm trong vùng nhiễm, nên đi chỗ khác ở tạm trong một thời gian.
  • Trong vùng nhiễm khi ra đường tuyệt đối phải sử dụng khẩu trang có trang bị than hoạt tính.
  • Cẩn thận với nước đang sử dụng, sau cơn mưa, thủy ngân có thể đã nhiễm vào nguồn nước. Nên mua nước chai uống trong thời gian chờ kiểm nghiệm.

B. Bụi mịn (Particulate Matter)

Là các hạt chất rắn có đường kính nhỏ cỡ vài micrômet đến nửa milimet, tự lắng xuống theo trọng lượng của chúng hay có thể lơ lửng trong không khí.

PM 2.5 là chỉ các hạt bụi có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2.5 micromet

PM 10 là những hạt bụi có kích thước đường kính từ 2.5 đến 10 micromet

1. Cơ chế xâm nhập của bụi siêu mịn PM 2.5

2. Bụi siêu mịn PM2.5 gây tác hại đến sức khỏe con người ra sao?

  • Tác hại tức thì: Gây kích ứng mắt, mũi, cổ họng, với các biểu hiện chảy nước mắt nước mũi, hắt hơi và ho
  • Tiếp xúc thường xuyên làm giảm chức năng của phổi, gây nên các bệnh như hen suyễn, viêm phế quản mãn tính,… và bệnh tim
  • Về lâu dài sẽ có nguy cơ gây ung thư phổi.
  • Một nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới WHO và Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế IARC đã cho thấy mức độ ô nhiễm bụi không khí với tỷ lệ người mắc ung thư. Cụ thể là mật độ PM10 trong không khí tăng lên 10 µg/m3 thì tỷ lệ ung thư tăng 22%, và mật độ PM2.5  tăng thêm 10 µg/m3 thì tỷ lệ ung thư phổi tăng đến 36%.
  • Nhóm đối tượng nhạy cảm và chịu ảnh hưởng nhiều nhất của ô nhiễm bụi mịn PM2.5  và PM10 đó là trẻ em, người già, phụ nữ có thai, những người có bệnh tim hoặc các vấn đề về hô hấp.
  • Trẻ nhỏ sống ở những nơi ô nhiễm không khí nặng khó phát triển chiều cao toàn diện và có nguy cơ mắc bệnh hô hấp cao hơn từ 19 – 25% so với bình thường.

3. Làm gì để bảo vệ sức khỏe trước tình trạng ô nhiễm không khí do bui mịn?

  • Hạn chế đến những khu vực có các công trình xây dựng hay các nút giao thông đường bộ có lưu lượng phương tiện qua lại lớn vào các giờ cao điểm.
  • Đeo khẩu trang khi đi ra ngoài
  • Trồng cây xanh – bảo vệ lá phổi của Trái Đất
  • Bổ sung chế độ ăn giàu dinh dưỡng, ăn nhiều rau xanh và trái cây chứa vitamin A, C…để giúp tăng cường hệ miễn dịch và ngăn ngừa các bệnh về đường hô hấp do bụi gây ra.

Tài liệu tham khảo

  1. TS. Nguyễn Hồng Vũ, Viện Nghiên cứu ung thư, City of Hope, California, USA – Cố vấn khoa học Ruy Băng Tím
  2. Mercury: Cleaning Up Small Spills – Wisconsin Department of Health services.
  3. Jung-Duck Park and Wei Zheng, 2012. Human Exposure and Health Effects of Inorganic and Elemental Mercury. J Prev Med Public Health.
  4. Michael Aucott, Michael McLinden, and Michael Winka, 2004. Release of Mercury From Broken Fluorescent Bulbs. Environmental Assessment and Risk Analysis Element.

Thông Tin Tác Giả: Thanh Huyền

Thành viên Young Preventive Medicine in Vietnam chi hội Huế
Sinh viên trường Đại học Y Dược Huế

Thành viên Young Preventive Medicine in Vietnam chi hội Huế Sinh viên trường Đại học Y Dược Huế

Trả lời